Bij een stroomstoring leveren je zonnepanelen niets meer, ook al schijnt de zon volop: de omvormer is op het net aangesloten en schakelt zichzelf uit zodra dat net wegvalt, tenzij er specifieke noodstroom- of batterijhardware achter zit. Dat is geen defect maar een verplichte veiligheidsfunctie, vastgelegd in de norm waaraan elke omvormer op het Nederlandse laagspanningsnet moet voldoen. Zodra de stroom terugkomt, hoort de omvormer na een korte observatieperiode vanzelf weer aan te gaan. Netbeheerders schrijven zelf dat dit “meestal” gebeurt, en raden aan het te controleren. Of dat bij jou echt is gelukt, zie je niet aan een lampje of een app die weer laadt: dat zie je pas aan je opbrengst van de dagen erna.
Waarom je zonnepanelen niets leveren bij een stroomstoring
Een omvormer die stroom levert, synchroniseert voortdurend met de spanning en frequentie van het net. Enphase legt de reden zelf uit: omvormers hebben van oudsher stroom van het net nodig om een standaardfrequentie te leveren, en netgekoppelde systemen schakelen vaak uit om monteurs te beschermen die tijdens een storing aan de lijnen werken. Zonder dat referentiepunt mag een omvormer niet blijven leveren, want hij zou anders energie terugleveren aan een net waarvan de netbeheerder en zijn monteurs aannemen dat het spanningsloos is.
Dat is verplicht, voor elk merk. Sinds 27 april 2021 moeten alle nieuw aan te sluiten opwekinstallaties van type A (dus ook een gewoon zonnepanelensysteem op een woonhuis) getoetst worden aan de NC RfG zoals verwerkt in de Netcode elektriciteit, en de standaard waarmee een omvormer op het laagspanningsnet dat aantoont is NEN-EN 50549-1, de Nederlandse acceptatie van de Europese EN 50549-1 (Netbeheer Nederland, 21 oktober 2020). Die norm regelt onder meer wanneer een omvormer zichzelf van het net moet loskoppelen en onder welke voorwaarden hij weer mag aansluiten.
Netbeheerders als Liander, Stedin en Enexis beschrijven diezelfde bescherming in hun eigen voorlichting vooral voor een andere situatie: een omvormer die uitschakelt omdat de netspanning bij jou boven de 253 volt komt, terwijl de stroom verder gewoon aanstaat. Dat gebeurt op een ander moment dan bij een echte stroomstoring (dan is er helemaal geen spanning meer, bij een te hoge netspanning wel, alleen te veel), maar het is dezelfde familie van bescherming uit dezelfde norm, met achteraf dezelfde twijfel over wat er precies is gebeurd. Gaat het jou om een omvormer die uitvalt terwijl de buren gewoon stroom hebben, dan is de gids over te hoge netspanning specifieker.
Wat er zou moeten gebeuren als de stroom terugkomt
Als de netspanning weer normaal is, hoort de omvormer dat zelf te detecteren en na een observatieperiode automatisch weer te gaan leveren. Liander noemt dat met zoveel woorden: zakt de spanning weer naar een normaal niveau, dan schakelt de omvormer “(meestal) vanzelf weer in”, en voegt daar direct aan toe dat het verstandig is om altijd te controleren of de omvormer weer aanstaat. Stedin en Enexis gebruiken vrijwel dezelfde formulering, tot en met het woord “meestal”.
Hoe lang die observatieperiode duurt, verschilt per merk en type. Growatt noemt in het typekeuringscertificaat van een reeks grote driefase-omvormers (Intertek, EN 50549-1:2019) 10 tot 60 seconden, instelbaar, met 60 seconden als fabrieksinstelling; de uiteindelijke instelling bepalen de netbeheerder en de verantwoordelijke partij. Reken voor je eigen omvormer op seconden tot een minuut.
Moet je je omvormer zelf weer aanzetten?
Voor het automatische herstel hierboven hoef je zelf niets te doen: dat gebeurt vanzelf zodra de omvormer weer aan de voorwaarden van de norm voldoet. Die norm bestaat, in de woorden van Netbeheer Nederland, “om de stabiliteit van het elektriciteitsnet te kunnen waarborgen”. Een AC- of DC-schakelaar die je zelf, je installateur of iemand anders apart had uitgezet (bijvoorbeeld voor onderhoud), blijft wel uit tot iemand hem terugzet: dat is dan geen storing maar een schakelaarstand. Controleer in dat geval uitsluitend de schakelaars die je installateur je expliciet heeft aangewezen als iets wat je zelf mag bedienen. Wat er verder in de omvormer gebeurt, open of verstel je niet zelf.
Wat er in plaats daarvan mis kan gaan
Niets in de manier waarop deze apps zijn gebouwd garandeert dat je een geslaagde of mislukte herstart te zien krijgt. Na een stroomstoring moeten drie aparte dingen weer op orde komen: de omvormer zelf, de communicatiemodule of het datalogger-kastje dat de productiecijfers doorstuurt, en je eigen thuisnetwerk. Die drie herstellen niet per definitie tegelijk.
Denk aan twee scenario’s die bij deze opzet goed mogelijk zijn, allebei zonder dat er een duidelijke foutmelding verschijnt:
- De datalogger meldt zich keurig terug bij je wifi en de app toont een geslaagde verbinding, terwijl de omvormer zelf nog in storing staat en dus niets levert.
- De omvormer heeft zijn observatieperiode al doorlopen en levert allang weer, maar de communicatiemodule of de verbinding met de cloud van de fabrikant is niet mee opgestart. Je ziet geen actuele data of een offline-melding, terwijl er intussen gewoon stroom wordt opgewekt.
Een groen lampje op de omvormer bevestigt alleen dat hij op dit moment aanstaat, niet wat hij de afgelopen uren heeft gedaan en niet of dat voor je hele systeem geldt. Bij een omvormer met meerdere optimizers, micro-omvormers of strings kan één onderdeel in storing blijven staan terwijl de rest alweer normaal produceert, en van de grond of vanaf het display zie je dat verschil niet.
Waarom de app niet de eerste plek is om dit te controleren
Enexis raadt aan je omvormer regelmatig te controleren, vaak in de app van de fabrikant of je installateur. Dat advies klopt, maar de app laat alleen zien of er op dit moment een verbinding is en of de omvormer op dit moment vermogen levert. Op allebei kan het antwoord “ja” zijn terwijl je systeem de uren of dagen daarvoor wél heeft stilgelegen, of nog voor een deel stilligt. Een live weergave van “nu” vertelt niets over “sinds wanneer”, en niets over of het herstel voor de hele installatie geldt of maar voor een deel ervan.
Was er wel echt een stroomstoring?
Voor je verder zoekt naar wat er mis is met je installatie, stel je eerst vast of er daadwerkelijk een stroomstoring (of stroomuitval) was. Netbeheer Nederland heeft daarvoor het gratis Nationaal Storingsnummer gas en stroom, 0800-9009, met actuele informatie op gasenstroomstoringen.nl. Let op de grens van die dienst: het nummer gaat uitsluitend over de levering tot en met de meter van je woning. Of je omvormer daarna weer normaal is gaan produceren, valt daarbuiten; dat controleer je zelf, aan je eigen productiecijfers.
Met een thuisbatterij of noodstroomvoorziening ligt het anders
Alles hierboven gaat over een gewone, netgekoppelde installatie zonder batterij. Heb je een thuisbatterij met een aparte noodstroom- of back-upvoorziening (een fysieke omschakeling die een deel van je huis van het net loskoppelt), dan kan dat deel van de installatie tijdens een stroomstoring wél doorwerken. Hoe dat er precies uitziet, verschilt per merk en per installatie: welke groepen worden meegenomen, hoe snel de omschakeling gaat en wat er met de zonnepanelen zelf gebeurt tijdens die omschakeling, staat in de documentatie van de fabrikant van jouw specifieke systeem. De gids over een thuisbatterij bij zonnepanelen gaat verder in op wat een batterij wel en niet doet; voor de precieze werking tijdens een stroomstoring is de handleiding van je eigen omvormer- of batterijfabrikant het uitgangspunt.
Je eigen productiegeschiedenis geeft het echte antwoord
De enige controle die niet afhankelijk is van een lampje, een live status of het geheugen van een app, is je eigen dagopbrengst. Vergelijk de dagen ná de stroomstoring met een aantal vergelijkbare dagen ervóór, en leg dat naast wat het weer op die dagen toeliet: een bewolkte dag na een zonnige stroomstoringsdag verklaart een lagere opbrengst vanzelf; een zonnige dag die net zo weinig oplevert als de dag van de storing, doet dat niet. Alleen die vergelijking laat zien of de hele installatie is teruggekomen of maar een deel ervan. Milieu Centraal geeft, los van deze specifieke situatie, hetzelfde algemene advies: controleer de opbrengst van je panelen regelmatig. De gids over het controleren van je opbrengst beschrijft die vergelijking stap voor stap, inclusief waar je de kWh-per-dag-cijfers per merk vandaan haalt. Solmiro maakt die vergelijking elke dag voor je: de opbrengst van gisteren tegen het weer boven je dak.
Blijft de opbrengst ook een paar dagen na de storing lager dan het weer verklaart, wacht dan niet langer en zoek uit wat er nog niet is teruggekomen. Zet daarvoor de systematische controle uit de gids over een omvormer die offline staat of geen productie geeft in.
Vragen die eigenaren stellen
Doen zonnepanelen het nog als de stroom uitvalt?
Nee, niet vanzelf: een netgekoppelde omvormer zonder aparte noodstroom- of batterijvoorziening schakelt zichzelf uit zodra het net wegvalt. Dat is geen defect maar een verplichte veiligheidsfunctie: elke omvormer die op het Nederlandse laagspanningsnet is aangesloten moet voldoen aan de norm NEN-EN 50549-1. Enphase noemt als reden voor dit soort bescherming dat een netgekoppeld systeem zo de monteurs beschermt die tijdens een storing aan de lijnen werken.
Waarom doet mijn omvormer het niet meer na een stroomstoring?
Meestal is dat tijdelijk. Zodra het net weer stabiel is, hoort de omvormer na een korte observatieperiode zelf weer aan te gaan. Netbeheerders als Liander, Stedin en Enexis noemen dat herstel zelf 'meestal' automatisch, niet 'altijd', en raden zelf aan te controleren of het ook echt is gelukt.
Moet ik mijn omvormer na een stroomstoring zelf weer aanzetten?
Voor het automatische herstel zelf hoef je niets te doen: zodra de omvormer weer aan de voorwaarden van de norm voldoet, sluit hij vanzelf opnieuw aan. Die norm bestaat, in de woorden van Netbeheer Nederland, 'om de stabiliteit van het elektriciteitsnet te kunnen waarborgen'. Alleen een schakelaar die je zelf (of iemand anders) apart had uitgezet, blijft uit tot iemand hem terugzet — dat is dan een schakelaarstand, geen storing.
Hoe weet ik of mijn zonnepanelen na een stroomstoring weer normaal werken?
Niet aan de app of een lampje: die laten alleen de status van dit moment zien. De enige controle die dat wel laat zien is je dagopbrengst — vergelijk de dagen na de storing met vergelijkbare dagen ervoor en met wat het weer die dagen toeliet.
Blijven mijn zonnepanelen stroom leveren tijdens een stroomstoring als ik een thuisbatterij heb?
Alleen als er een specifieke noodstroom- of back-upvoorziening achter zit: een fysieke omschakeling die een deel van je huis van het net loskoppelt. Een thuisbatterij zonder die voorziening verandert niets aan het uitschakelgedrag hierboven; hoe de omschakeling er precies uitziet, staat in de documentatie van jouw fabrikant.