Warmtepomp en zonnepanelen: wat je dak in de winter dekt, wat niet, en hoe je je eigen cijfers leest

Je dak en je warmtepomp lopen niet in hetzelfde ritme. In de zomer wekken je zonnepanelen de meeste stroom op, maar dan verwarm je niet; in de winter vraagt je warmtepomp veel stroom, maar dan leveren je panelen te weinig, zoals Milieu Centraal het samenvat. De combinatie werkt dus op jaarbasis, en het meeste directe voordeel zit in het voorjaar en het najaar.

Warmtepomp en zonnepanelen in de winter: wat het dak dan echt geeft

Voor een maandbeeld laat je PVGIS, het rekenmodel van de Europese Commissie, het werk doen. Voor één opgesteld kilowattpiek op een dak midden in Nederland (52,1° NB / 5,18° OL), 36 graden hellingshoek, pal zuid, 14% systeemverlies, geeft dat deze maandopbrengst in kWh per kWp:

Jaartotaal: 1.024,02 kWh per kWp. December is 28,54 / 1.024,02 = 2,8% van het jaar, januari 3,4%. November tot en met februari samen zijn 154,11 kWh, oftewel 15,0% van het jaar: ruim een zevende van de jaaropbrengst, in de vier maanden waarin je warmtepomp het meeste werk doet. Mei tot en met juli samen zijn 379,64 kWh, 37,1% van het jaar, in maanden waarin de pomp bijna niets hoeft te doen.

December is klein, maar geen nul. Een dak van 4 kWp haalt in dat model 4 × 28,54 ≈ 114 kWh in de hele maand december, tegen 4 × 128,47 ≈ 514 kWh in mei. Die cijfers gelden voor de opstelling hierboven; voor jouw hellingshoek, oriëntatie en woonplaats doe je dezelfde berekening zelf over in PVGIS.

Eigen verbruik verhogen: waar voorjaar en najaar wél overlappen

De uren die er voor de combinatie toe doen, zijn de zonnige uren buiten het hoogseizoen: maart, april, september, oktober. Dan draait de pomp nog of alweer, en levert het dak al of nog iets. Milieu Centraal noemt als uitgangspunt dat je van de zonnestroom die je panelen opwekken “zo’n 30 procent zelf” verbruikt. Op dezelfde pagina staat het mechanisme waarmee dat omhoog kan: laat je voorraadvat overdag opwarmen met de zonnestroom die je op dat moment opwekt. Milieu Centraal noemt daarbij een stijging van ongeveer 30% naar 40 tot 50 procent zelfverbruik.

Je dak wekt daardoor niet meer op; het verschuift alleen wélk deel je zelf gebruikt in plaats van teruglevert. Vanaf 1 januari 2027 stopt de salderingsregeling: de Rijksoverheid schrijft dat mensen die elektriciteit opwekken dit vanaf dan niet meer mogen verrekenen met de stroom die zij gebruiken. Teruglevering blijft wel betaald: dezelfde pagina schrijft dat zonnepaneeleigenaren voor alle stroom die ze terugleveren een vergoeding van de energieleverancier krijgen, en dat die vergoeding tot 2030 minimaal 50% van het kale leveringstarief van stroom moet zijn. Het zelfverbruikte deel is daarmee het deel dat de volle prijs uitspaart. Wat het einde van de saldering betekent voor je terugverdientijd staat in de gids over de saldering die stopt in 2027.

Ook de oriëntatie telt mee. Milieu Centraal schrijft dat panelen op zuid, zuidwest en zuidoost onder ongeveer 36 graden de meeste stroom leveren, en over oost-west: “Je hebt dan een wat lagere opbrengst, maar die is beter over de dag verspreid - en dat sluit weer beter aan bij je eigen verbruik.” Voor een huis met een warmtepomp is die vlakkere dagcurve dus niet automatisch slechter: ze overlapt meer draaiuren, bij een lager jaartotaal.

Wat een warmtepomp met je stroomverbruik — en dus met je kosten — doet

Een warmtepomp verplaatst warmte in plaats van warmte te maken door verbranding. Milieu Centraal schrijft dat een warmtepomp van 1 kWh stroom 3 tot 5 kWh warmte maakt, en dat daarbij “je stroomverbruik toeneemt”. Voor je zonnepanelen telt vooral dat tweede deel: je totale energierekening kan omlaag gaan terwijl het aantal kilowattuur dat je van het net haalt omhoog gaat, geconcentreerd in de maanden waarin het dak weinig geeft.

Hoeveel kilowattuur per jaar dat is, hangt af van je woning, je isolatie, je afgiftesysteem (vloerverwarming of radiatoren) en de temperatuur waarop je stookt. Je eigen jaarverbruik van vóór en na de plaatsing is de maat, en die haal je van je jaarafrekening.

Subsidie voor een warmtepomp: wat er nu geldt

De regeling heet de ISDE en geldt in Nederland. De voorwaarden volgens RVO, de dienst die haar uitvoert:

• Je krijgt altijd minimaal € 500 subsidie voor een (hybride) warmtepomp.
• Je laat de warmtepomp eerst installeren en vraagt de subsidie daarna aan, binnen 24 maanden na installatie.
• De woning heeft een bouwjaar voor 1 januari 2019, of de omgevingsvergunning is aangevraagd voor 1 juli 2018.
• Vanaf 2026 is er geen subsidie meer voor split lucht-water warmtepompen met een vulgewicht onder de 3 kilogram en een Global Warming Potential (GWP) hoger dan 750.
• Een bouwinstallatiebedrijf doet de volledige installatie.

De Rijksoverheid formuleert het bedrag op regelingsniveau: de subsidie “kan oplopen tot 30% van de investering”, je moet de pomp gebruiken om je woning te verwarmen, een erkende installateur moet het apparaat plaatsen, en je betaalt eerst zelf.

Het subsidiebedrag verschilt per type en per vermogen (in kW); RVO publiceert de bedragen bij de regeling zelf, dus controleer je apparaat én het bedrag op de RVO-pagina. De meldcodelijst warmtepompen is iets anders: RVO omschrijft die als een overzicht van merk- en productnamen die zijn goedgekeurd. Staat het apparaat dat je op het oog hebt er niet op, dan kun je toch subsidie aanvragen, met productdocumentatie erbij; voldoet de pomp dan niet aan de eisen, dan wijst RVO de aanvraag af. Vraag je installateur dus vóór het tekenen precies de gegevens die RVO nodig heeft.

Warmtepomp en zonnepanelen als compleet pakket: past je aansluiting?

Krijg je een compleet pakket met warmtepomp en zonnepanelen aangeboden, dan is dit de vraag die je vóór de offerte stelt. Volgens Liander is verzwaren voor een hybride warmtepomp meestal niet nodig. Voor een volledig elektrische warmtepomp is vaak een 3x25A-aansluiting nodig om hem tegelijk met andere zware verbruikers, zoals een inductiekookplaat, te gebruiken. Of je huidige aansluiting geschikt is, beoordeelt een erkend installateur.

Dit gaat over de capaciteit van je aansluiting, niet over sturing van je pomp door de netbeheerder. Andere netbeheerders dan Liander kunnen andere voorwaarden hebben; vraag het vóór de koop na bij je eigen netbeheerder.

Hoeveel zonnepanelen heb je nodig bij een warmtepomp? De check op je eigen cijfers

Een aantal panelen zegt pas iets naast je eigen cijfers. Milieu Centraal rekent met panelen van 435 Wp per stuk en noemt als jaarvoorbeelden ongeveer 2.300 kWh bij 6 panelen, 3.000 kWh bij 8 panelen en 3.800 kWh bij 10 panelen.

Leg die getallen naast twee eigen cijfers:

1. Je jaarverbruik in kWh, van de meter of de jaarafrekening: vóór de warmtepomp, en daarna opnieuw.
2. Je werkelijke jaaropbrengst in kWh, uit je omvormerapp of het maandrapport, niet uit de offerte van destijds.

Blijft je werkelijke opbrengst structureel achter bij de referentie voor jouw setgrootte, dan is een groter dak zelden het eerste antwoord: dan is de vraag waarom het huidige dak minder doet dan het zou moeten. Daarvoor is er een aparte gids over minder opbrengst dan verwacht.

Je eigen productiegeschiedenis beantwoordt de vraag

De maanden die er voor een warmtepomp toe doen, zijn ook de maanden waarin een storing het langst onopgemerkt blijft. In maart en oktober is het normaal dat de opbrengst laag is, dus lage cijfers vallen niet op. Een huis dat warm blijft, is geen bewijs: de pomp draait dan gewoon op ingekochte stroom.

De controle die wel werkt, gebruikt gegevens die je al hebt:

1. Open je omvormerapp of het maandrapport van je installatie en pak de dagelijkse kWh van de weken die je wilt controleren. Kijk naar de dagen apart, niet naar het maandtotaal.
2. Zet die dagen naast het weer op diezelfde dagen. Een reeks heldere dagen met een vlakke, lage lijn is een ander verhaal dan een grijze week.
3. Leg daarna dezelfde weken naast dezelfde weken van vorig jaar, in dezelfde app. Dat is de vergelijking waarin een probleem dat langzaam ontstaat zichtbaar wordt.

De stappen, met de valkuilen per merk, staan uitgewerkt in de methode-gids opbrengst zonnepanelen controleren. Blijkt de productie op een dag echt nul, dan begin je bij de triage voor een omvormer die offline staat of niets levert.

Met een warmtepomp in huis weegt die dagreeks zwaarder dan daarvoor. Zonder pomp is een stilstaande omvormer vooral gemiste teruglevering; met pomp valt de eigen opwek weg terwijl het verbruik doorloopt, precies in de uren waarin je dacht zelf te verbruiken. Het verschil zie je alleen in de dagelijkse kilowatturen. Die staan al in je app, maar worden zelden bekeken. Solmiro bekijkt ze elke dag voor je, tegen het weer boven je dak.